EXPOSITIES

MERKLAPPEN

Historie

Wanneer de merklap precies ontstaan is, is tot op heden onbekend. Wel is er een afbeelding van een merklap te zien op een schilderij van Joos van Cleve "De heilige familie", omstreeks 1520 vervaardigd te Antwerpen. De oudste in Nederland aanwezige merklap dateert uit 1608.Waarschijnlijk werden er voor die tijd ook wel merklappen gemaakt, want de eerste gedrukte patronenboekjes van Johann Schonsperger te Augsburg verschenen in 1523. In Nederland werd in het begin voornamelijk naar patronen van moeders merklap of zelf "ontworpen" naar bijbelse taferelen gewerkt.

LETTERLAP

Een letterlap noemen we een lap waar uitsluitend alfabetten op geborduurd staan in 
diverse grootte en uitvoering.

MERKLAP

Bij merklappen zijn buiten de alfabetten ook nog motieven geborduurd, willekeurig 
gerangschikt, ook om haar vaardigheid in het borduren te vergroten. Deze motieven 
hebben vaak een symbolische betekenis. Deze merklappen werden voornamelijk in 
kruissteekjes geborduurd, maar op sommige lappen zie je ook het gebruik van 
platstiksteek, koninginnesteek, vetergatsteek en Spaanse oogjes.

BORDUURLAP

Later, begin 19e eeuw, worden vaak lappen gemaakt waar netjes een rand omheen 
wordt geborduurd en ook de motieven worden symmetrisch gerangschikt. Hierop is 
niet altijd een alfabet geborduurd. Men spreekt dan van een 'borduurlap'.

STEKENLAP

Op stekenlappen worden diverse borduursteken en borduurtechnieken geoefend, 
veelal in wol op grof stramien. Deze dateren veelal van na 1850, toen de wol 
(vanuit Berlijn) erg populair werd.

STOPLAP

Stoplappen zijn zeer herkenbaar. Hierop moest men leren stoppen en herstellen van 
delicate stoffen, zoals bijvoorbeeld damast tafellinnen. Op de goede naaischolen en 
ook in meisjesweeshuizen werd deze techniek geleerd om later een zelfstandig beroep te kunnen uitoefenen. Om deze techniek te leren werd in de stof een gat geknipt en met contrasterende kleuren (om de fouten, maar ook hoe het echt moet, goed te kunnen zien) de desbetreffende weeftechniek geoefend. Deze lappen werden meestal gemaakt door meisjes vanaf + 12 jaar en ouder. De merklap hadden ze dan al gemaakt.

MODERNE MERKLAP

Eigenlijk mogen we de moderne lappen die wij nu borduren eigenlijk geen merklap meer noemen, maar een herinneringslap of borduurlap, omdat deze meestal ter gelegenheid van een bepaalde gebeurtenis gemaakt worden.

DOOR WIE?

Bij het bekijken van iedere merklap vraagt men zich af: wie was de maakster en onder welke omstandigheden werd gewerkt?

Merklappen werden gemaakt door meisjes, in leeftijd varierend van 5 tot 14 jaar, als oefening voor het borduren en merken van het later door hen te maken linnengoed en/of kledingstukken voor hun uitzet. Het alfabet gebruikte men voor het merken van de linnenuitzet en de cijfers om aan te geven hoeveel men van een bepaald soort bezat.

Vroeger was het gebruikelijk om het linnengoed 1 à 2 keer per jaar naar wasserijen en blekerijen te brengen. Om diefstal of verwisseling te voorkomen moest het linnengoed derhalve gemerkt worden. De merklappen werden vaak onder moeders leiding gemaakt, maar ook wel onder leiding van een Matreesse (lerares). Dit was veelal de vrouw van de schoolmeester. Rond 1880 kwam de schoolwet waarin werd opgenomen, dat aan de lagere scholen onderwijs gegeven diende te worden in o.a. 'fraaie handwerken voor meisjes'. Dit was de aanzet voor de welbekende rode 
schoollapjes.

 Hoe herken je een merklap

Tips & Trucs

Als je voor het eerst kennismaakt met een merklap, zie je een grote verscheidenheid in de uitvoering ervan. Ook de benamingen kunnen verschillen. Zo heb je merklappen, letterlappen, stekenlappen en stoplappen. Wat is wat?

Om te beginnen werd vroeger de naam "doeck" veel vaker gebruikt bijvoorbeeld merckdoeck, teeckendoeck of naijdoeck. Wanneer dit woord 
vervangen werd door het woord lap is niet geheel duidelijk, maar een taal leeft en evolueert heel geleidelijk.

In een merklap en een letterlap bestaat in oorsprong weinig verschil, omdat het doel hetzelfde is geweest, namelijk het oefenen van letters voor het merken van de linnenuitzet. De meisjes moesten vroeger ervoor zorgen dat ze een complete uitzet klaar hadden als ze gingen trouwen en alles voorzien van initialen.